De knutselfrater

Op woensdagmiddag en op zaterdagochtend kon je er terecht om te knutselen. In de villa van de Westerhelling bij de frater in zijn atelier. Het was een begrip in Nijmegen-Oost voor de basisschooljeugd. Als ik me verveelde of als het regende ging ik naar “de frater”.

De villa Westerhelling was en is nog steeds een prachtig pand met een grote houten voordeur met een klein glas-in-lood raam waarvoor een hekwerkje zat. Eenmaal binnen moest je eerst twee statige brede houten trappen op. Het licht dat via het trappenhuisvenster van ook weer glas-in-lood naar binnen scheen gaf een bijzondere kleur aan het geheel. Links achterin was het atelier. Er lag een parketvloer en de ramen van het atelier keken uit op een parkachtige tuin. Er stonden grote tafels/werkbanken met verfvlekken er op met hier en daar een krukje. Het was er overzichtelijk rommelig. Het rook er naar verf en papier.

De frater heette Jozef. De kinderen spraken hem aan met “frater”. Het was een oude, zwijgzame, dunne man. Een kunstenaar. Zijn haar was grijs gemêleerd, steil, vet en net iets té lang. Hij kon 60 maar ook 95 jaar oud zijn.  In mijn ogen was hij stokoud!

Hij had een neutrale uitdrukking op zijn gezicht waar een duidelijke infrastructuur op te zien was. Ik herinner mij zijn bedrijvige oude droge slanke handen en vingers met inktvlekken er op. Zijn nagels waren ook weer net iets té lang. Hij keek je even aan als je binnenkwam en groette met een vriendelijk knikje terwijl hij bezig was met… ja, waarmee eigenlijk? Veel meer contact was er niet. Hij wist mijn naam niet eens.

De vier tot zes kinderen die er waren, kwamen allemaal met hetzelfde doel: iets knutselen. Nooit bemoeide hij zich met wat je wilde maken. Je mocht zelf kiezen. Als je hulp nodig had, kon je er om vragen. Hij ging ondertussen gewoon door met waar hij mee bezig was. Soms kwam hij even kijken hoe je werkje vorderde en toonde een stimulerende belangstelling voor de manier waarop je aan het werk was.   Zijn rust moet een positieve invloed hebben gehad op  de kinderen, want nooit was er onrust.  Iedereen was lekker creatief bezig. Er was geen behoefte aan pakjes drinken, flesjes water, mueslirepen of snoep. Niets van dat alles! Na afloop vroeg de frater met een vriendelijk Belgisch accent een kleine bijdrage voor de gebruikte materialen en mocht het kunstwerk mee naar huis.

Ik heb er veel geleerd, zoals tekenen met inkt en tekenen in spiegelbeeld op (rood) linoleum. Daarna het uitgutsen van de tekening (waarbij je de niet gutsende hand achter en niet vóór de guts moest houden). Terwijl ik nog aan het gutsen was zette hij een oud schoteltje met zwarte verf klaar. Hij liet me zien hoe je met een rollertje de verf uitsmeerde op het linoleum. Hij legde er een vel papier op en plaatste het geheel in enorm grote pers. Het ijzeren wiel waarmee het papier de pers in draaide bediende hij. Er waren geen regels of veiligheidsvoorschriften. Maar je wist gewoon waar je van af moest blijven. Verwachtingsvol keken we toe hoe het papier met het door mij gegutste linoleum er aan de andere kant weer uitkwamen. Ik voel nog de blijdschap als het afdrukken gelukt was. Nooit oordeelde hij over het resultaat, maar lachte weer vriendelijk als ik er blij mee was. Hoe gelukkig kon je zijn?

Tien cent moest ik afrekenen. Voor de inkt en het papier. Het linoleum was gratis; het was een restant.

Soms denk ik zomaar ineens terug aan de bijzondere frater in zijn atelier op de Westerhelling met zijn knutselwerkjes. Wie was hij? Waarom deed hij wat hij deed? Via internet heb ik op veel vragen antwoord gekregen. Jozef Bossaert blijkt in de kunstwereld een bekende linosnijder, pentekenaar, graficus, schilder en illustrator te zijn.  Ook vond ik dat hij geboren is in 1915. Dit betekent dus dat hij in pakweg 1972 net zo oud was als ik nu ben…!

Hij is 91 jaar geworden, de knutselfrater.

© Lizziebizzies, februari 2019

Foto Huize Westerhelling 1950
Via : Johan Seeling
Bron: Regionaal Archief Nijmegen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *